Dünyadaki İklim Tipleri

İklim Tipleri Nelerdir?

Yeryüzündeki iklim türleri nelerdir? Yeryüzünde görülen iklim çeşitleri nelerdir? İşte iklim tipleri…

SICAK İKLİMLER

1. Ekvatoral İklim

Ekvator çevresinde, 0° – 810° Kuzey ve Güney enlemleri arasında görülür. Ekvatoral iklimde yıllık ortalama sıcaklık 25°C dolayındadır.

Ekvatoral iklimde yıllık sıcaklık farkı 2 – 3°C yi geçmez. Yıllık yağış miktarı 2000 mm den fazladır. Her mevsim yağışlı olmakla birlikte, ekinoks tarihlerinde yağış maksimum düzeye erişir. Tabii bitki örtüsü oldukça gür ve geniş yapraklı ormanlardır.

Ekvatoral iklim, Amazon ve Kongo havzalarının büyük bir kesiminde, Gine Körfezi kıyılarına yakın bölgelerde, Endonezya ve Malezya’nın büyük bir bölümünde etkili olmaktadır.

2. Tropikal İklim (Subtropikal – Savan)

10° – 20° Kuzey ve Güney enlemleri arasında ve 0° – 10° enlemlerinde 1000 m. den sonra görülür. Tropikal iklim veya subtropikal iklim ya da savan iklim ekvatoral kuşak ile çöller arasında bir geçiş iklimidir.

Yıllık ortalama sıcaklık 20 °C dolayındadır. Yıllık sıcaklık farkı 4 – 5 °C dir. Yıllık yağış miktarı 1000 – 2000 mm. arasındadır. Güneş ışınlarının dik geldiği yaz ayları yağışlı, kışlar kuraktır. Tabii bitki örtüsü yüksek boylu ve gür bitki toplulukları olan savanlardır.

3. Muson İklimi

Muson iklimi, muson rüzgârlarının etki alanlarında görülür. Yıllık ortalama sıcaklık 15 – 20 °C dir. Yıllık sıcaklık farkı 10 °C civarındadır.

Muson ikliminde, yıllık ortalama yağış 2000 mm. dolayındadır. Yıllık yağışların % 85’i yaz aylarında düşer. Kış mevsimi kurak geçmektedir. Tabii bitki örtüsü kışın yaprağını döken, yazın yeşillenen ormanlardır. Yağışların azaldığı yerlerde ise savanlar görülür.

4. Çöl İklimi (Sıcak ve Kurak İklim)

Çöl iklimi, dönenceler civarında, Asya ve Kuzey Amerika’da karaların iç kısımlarında ve Güney Amerika’da görülür. Bu iklim tipini, yağışların yok denecek kadar az olması belirler. Çöllerdeki nem yetersizliği, günlük sıcaklık farkının büyümesine zemin hazırlamıştır. Günlük sıcaklık farkının 50°C yi bulduğu zamanlar olmaktadır. Yıllık yağış miktarı
100 mm nin altındadır. Yağışlar daha çok sağanak yağmurlar şeklindedir. Tabii bitki örtüsü bazı kurakçıl otlar ve kaktüs bitkileridir.
Afrika’da B. Sahra, Ortadoğu’da Necef, Asya’da Gobi, Taklamakan, Avustralya’da Gobbon ve Gibson, Güney Afrika’da Kalahari ve Namib, Güney Amerika’da Patagonya, Atacama ve Peru yeryüzündeki başlıca çöl alanlarıdır.

ILIMAN İKLİMLER

1. Akdeniz İklimi

Akdeniz iklimi, genel olarak, 30° – 40° enlemleri arasında görülür. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama sıcaklık 15 – 20°C dir.

Akdeniz ikliminde yıllık sıcaklık farkı ise 18°C kadardır. Yıllık yağış miktarı 600 – 1000 mm arasında değişir. En fazla yağış kışın, en az yağış yazın görülür. Karakteristik bitki örtüsü, kızılçam ormanlarının tahrip edilmesiyle ortaya çıkan makilerdir.

Makiler, sürekli yeşil kalabilen, kısa boylu, sert yapraklı, kuraklığa dayanabilen, çalımsı bodur bitkilerdir. Mersin, defne, kocayemiş, zeytin, süpürge çalısı, bodur, ardıç gibi bitkiler başlıca maki türleridir. Akdeniz ikliminde yağışın az çok yeterli olduğu orta yükseklikteki yamaçlarda iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar (Kızılçam, sarıçam, karaçam ormanları gibi) yer alır.

Akdeniz iklimi en belirgin olarak Akdeniz çevresinde görülmekle birlikte, Güney Portekiz, Afrika’nın güneyinde Kap Bölgesi, Avustralya’nın güneybatısı ve güneydoğusu, Orta Şili ve ABD’nin Kaliforniya eyaletinde de etkili olmaktadır.

2. Okyanusal İklim

Okyanusal iklim genel olarak, 30° – 60° enlemleri arasında, karaların batı kıyılarında görülür. Yazlar fazla sıcak, kışlar da fazla soğuk olmaz. Yıllık sıcaklık ortalaması 15°C dir. Yıllık sıcaklık farkı 10°C yi bulmaktadır.

Yıllık yağış ortalaması 1500 mm. dir. En fazla yağış sonbaharda görülür. Tabii bitki örtüsü yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır. Ormanların tahrip edildiği yerlerde çayırlar bulunur.

Okyanusal iklim, Batı Avrupa, Kuzey Amerika’nın kuzeybatısı, Güney Şili, Avustralya’nın kuzeydoğusu ve Yeni Zelanda’da etkili olmaktadır.

3. Karasal İklim

Karasal iklim, genel olarak, 30° – 65° enlemleri arasında, karaların deniz etkisinden uzak iç kısımlarında ve kıtaların doğu kıyılarında görülmektedir. Kışlar çok soğuk geçer ve uzun sürer. Yazlar ise sıcaktır. Karasal iklimde, yıllık sıcaklık ortalaması 0 – 10°C arasında değişir. Yıllık sıcaklık farkı 20 – 40°C dir. Yıllık yağış miktarı 500 – 600 mm dolayındadır.

En fazla yağış yazın, en az yağış kışın düşer. Kış yağışları daha çok kar şeklindedir. Tabii bitki örtüsü iğne yapraklı ormanlardır. Yağışın azaldığı kesimlerde de bozkırlar (step) görülür. Sibirya ve Kanada da iğne yapraklı ormanlara tayga ormanları adı verilir. Taygalar, Dünya ormanlarının % 15’ini oluştururlar.

Karasal iklim, Sibirya, Kanada ve Doğu Avrupa’da geniş bir yayılış sahasına sahiptir.

4. Step İklimi (Yarıkurak İklim)

Step iklimi, bir geçiş iklimi özelliği gösterir. Step iklimlerinde yıllık sıcaklık farkı 15 – 30°C dir.

Step ikliminde yıllık yağış miktarı 300 – 500 mm. dir. Step iklimlerinde en fazla yağış ilkbaharda ve yazın düşmektedir. Tabii bitki örtüsü yağışlı mevsimde yeşeren, kurak mevsimde sararan step (bozkır) tir.
İnsanlar tarafından ağaç kesilerek, yakılarak ormanların ortadan kaldırılması sonucunda oluşan bozkırlara antropojen bozkır denir. Bu tür bozkırlar, ormanların tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıktığından yer yer orman ağacı topluluklarına rastlanır.

SOĞUK İKLİMLER

1. Tundra İklimi (Kutupaltı İklimi)

Tundra iklimi genel olarak, 65° – 80° Kuzey enlemleri arasında görülür. Sıcaklığın çok düşük olduğu bir iklim tipidir. Bu iklimde en sıcak ayın ortalaması dahi 10°C yi geçmez. Kışın değerler -30°C ile -40°C ye iner. Tundra ikliminde yıllık sıcaklık farkının 65°C yi bulduğu yerler vardır. Yağışlar ortalama 200 – 250 mm kadardır. En fazla yağış yaz aylarında görülür. Tabii bitki örtüsü çalı, yosun ve yazın yeşeren kurakçıl otlardan oluşan tundralardır.

Tundra iklimi, Avrupa’nın kuzey kıyıları, Kuzey Sibirya, Kuzey Kanada, Grönland Adası kıyıları ve Orta kuşaktaki yüksek dağlarda etkili olmaktadır.

2. Kutup İklimi

Kutup iklimi karlar ve buzullarla kaplı kutup bölgelerinde görülür. Sıcaklık ortalaması bütün yıl boyunca 0°C nin altındadır. Sıcaklık, çoğu zaman -40°C ye, hatta daha altına iner. Yıllık sıcaklık farkı 30°C dolaylarındadır. Yağışlar son derece az ve kar şeklindedir. Ortalama yağış 200 mm. civarındadır. Bu iklim tipinde bitki örtüsü yoktur.

Dünyadaki İklim Tipleri

Dünya üzerinde görülen İklim tipleri (çeşitleri) nelerdir? Dünya’da görülen iklim tiplerinin özellikleri nelerdir? İşte bu soruların cevapları… Dünyanın kendine has şekli ve bölgelerin özel konumları nedeniyle dünyada çok sayıda iklim tipleri görülür. Birbirine benzeyen iklimler ise büyük iklim kuşaklarını oluştururlar. Yüzlerce kilometrelik alanları etkileyen büyük iklim gruplarına Makroklima iklimler denir.

Dünyada görülen büyük iklim tiplerini şöyle sıralanabilir;

Kutup iklimi, Her yerin buzullarla kaplı olduğu, bu yüzden bitki örtüsünün oluşmadığı, yıl boyunca sıcaklık ortalamalarının sıfır derecenin altında olduğu iklim tipidir.Kuzey kutbu çevresinde, Grödland adasının iç kısımlarında ve Antarktika kıtasın da etkilidir. Güneşlenme süresi çok uzun olmasına rağmen dünyanın şekli nedeniyle güneş ışınları yıl boyunca eğik açıyla geldiğinden sıcaklıklar çok yükselmez. Yıllık sıcaklık farkı 30 derece kadardır.
Tundra iklimi; Kutup ikliminin yayılış kuşağı arasındaki bölgelerde görülür. Sıcaklıklar çok düşük olmakla birlikte bitki örtüsüne sahiptir. Toprağın üzerindeki buz tabakası yaz aylarında çözünerek bataklıklar oluşturur. Bu topraklar üzerinde yetişen bitkiler bir tür doğal yosun olan likenler ile ot ve cılız çalılıkların oluşturduğu tundra bitki örtüsü adıyla anılır. Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya kıtalarının kuzey kesimlerinde yaygındır.
Okyanus İklimi; Her mevsim yağış görülen, genellikle karaların batı kıyılarında hüküm süren iklim tipidir. Kuzey Batı Avrupa ve Kanada’nın batı kıyılarında, Avustralya’nın güneydoğu kıyılarında yaygındır.
Step (Bozkır) İklimi; Nemli hava kütlelerinin erişemediği kara kütlelerinin iç kısımlarında görülür. Bir geçiş iklimidir. Orta Avrupa’da, Asya’nın iç kısımlarında, Anadolu’nun iç kısımları ve Kuzey Amerika’nın orta kısımlarında hakimdir. Doğal bitki örtüsü ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yazları ise sararıp koruyan ot topluluğudur. Bu bitki örtüsü bozkır olarak adlandırılır.
Akdeniz İklimi; Cephesel yağışların en fazla görüldüğü iklim tipidir. Yaygın olarak Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerde görülmekle birlikte Avustralya’nın güneyinde, Afrika’da Kap bölgesinde, Orta Şili ve Kalifornia bölgelerinde de görülür. Bitki örtüsünü yaz kuraklığına dayanıklı kızıl çamlar ve makiler oluşturur. Yağış miktarı düzensizdir. Kar yağışı ve don olayları nadiren görülür.
Karasal İklim; Deniz etkisinden uzak bölgelerde, Kuzey yarım kürede, Kanada’nın kuzeyinde, Doğu Avrupa’da ve Sibirya’ da görülen iklim tipidir. Bitki örtüsünü kış soğuklarına dayanıklı iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar oluşturur. Türkiye’nin deniz etkilerine kapalı iç kesimlerinde de karasal iklim görülür.
Çöl İklimi; 30 derece enlemleri ve dönenceler arasındaki bölgelerde görülür. Yılda 1 ya da 2 defa yağış düşen bu bölgelerde kuraklığa dayanıklı kaktüs türleri yetişmektedir. Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok yüksektir. Vahaların çevresi dışındaki yerler yaşamaya elverişli değildir.
Ekvatoral İklim; Ekvator etrafındaki 0- 10 derece paralelleri arasında görülen iklim türüdür. Yıllık ortalama sıcaklıkları 25 derecenin üzerindedir. Bitki örtüsünü boyları 40-50 metreyi bulan ve yıl boyunca yeşil kalan geniş yapraklı ağaçlardan oluşan tropikal yağmur ormanları oluşturur.
Savan İklimi; Ekvatoral iklim bölgesinin kuzey ve güneyinde 2 kuşak halinde etki gösterir. Genellikle 10-20 derece paralelleri arasında görülür. Bitki örtüsü Savan’dır.

Author: Raşit Tunca